De provincie Limburg gebruikt cookies om jouw surfervaring op deze website gemakkelijker te maken. Meer info
Ga verder

Provinciaal Natuurcentrum wil alle stille waters in Limburg in kaart brengen met citizen science project

woensdag, 16 mei 2018

Op initiatief van gedeputeerde van Leefmilieu en Natuur Ludwig Vandenhove lanceert het Provinciaal Natuurcentrum (PNC) het citizen science project "Stille Waters Doorgronden". Op woensdag 16 mei 2018 werd bij mevrouw Dina Deferme thuis (Beuzestraat 64 in Stokrooie, Hasselt) "Meet de fitheid van je vijver" gelanceerd.

"Medewerkers van het PNC hebben samen met tuin- en landschapsarchitect en groenjournalist Eef Coolen de campagne voorgesteld en eenvoudige onderzoekjes uitgevoerd in de tuinvijver van Dina Deferme", zegt gedeputeerde Ludwig Vandenhove. "'Stille Waters Doorgronden' wil de Limburgse vijvers of poelen en de kwaliteit ervan in kaart brengen. Elke vijver – ook die van jou, je familie of vrienden – telt. De vijver mag in de tuin, een park, een wandelgebied, kortom overal liggen."

Iedereen geniet van vijvers en poelen. Ze bieden ons waterpret, verkoeling, rust. Ze zijn belangrijk voor een gezonde waterhuishouding in tijden van meer overstromingen en droogte. Daarnaast zijn ze ook levensnoodzakelijk voor heel wat planten en dieren.
Daarom zijn partners uit de natuursector en het onderwijs (zie achtergrondinformatie) het project "Stille Waters Doorgronden" gestart. Burgers, wetenschappers en beleidsmakers werken samen om de ecologische en chemische basiskwaliteit van stilstaande waterelementen in Limburg op te volgen. Voor iedere doelgroep wordt een programma op maat ontwikkeld.
"Citizen Science (burgerwetenschap) en onderzoekseducatie in verband met klimaat, milieu en natuur in Limburg worden steeds belangrijker en het PNC blijft hierin een voortrekker", zegt gedeputeerde Ludwig Vandenhove.

Oproep aan de Limburgers: meet de fitheid van je vijver

Met "Meet de fitheid van je vijver" werd vandaag een oproep naar de Limburger gelanceerd om informatie over hun tuinvijver of de parkvijver door te geven. Ze worden hierbij door vrijwilligers bijgestaan. Wetenschappers analyseren deze gegevens en bieden advies op maat.
"Deze zomer wordt al een eerste reeks cursussen georganiseerd rond ecologie, planten, waterdieren en libellen om de eerste vrijwilligers klaar te stomen. De cursussen zijn volgeboekt, maar worden op regelmatige basis herhaald. Hou de facebookpagina van het Provinciaal Natuurcentrum dus in de gaten", aldus Ludwig Vandenhove.

Deelnemen kan tot 30 september 2018 via www.stillewatersdoorgronden.be.

Wie meedoet maakt kans op een verwenweekend voor 2 personen in rivierpark Maasvallei.

Al 20-tal scholen hebben geparticipeerd aan het educatieve project

In het educatieve luik kiezen verschillende klassen van het 3de tot 6de jaar secundair onderwijs een vijver of poel die ze onder begeleiding van een gids onderzoeken. De leerlingen scheppen waterdieren, voeren chemische proeven uit, nemen water- en bodemstalen, brengen dieren en planten op naam. Deze gegevens geven ze in op een tablet en delen ze met het grote publiek via een online kaart.

Hogeschoolstudenten en opgeleide vrijwilligers onderzoeken vervolgens deze waterpartijen nog meer in detail. Dit educatieve project loopt sinds 1 september 2017.
"Sinds de start hebben een twintigtal scholen, leerlingen en vrijwilligers  deelgenomen aan het", zegt Ludwig Vandenhove. Deze vonden plaats op 12 verschillende locaties in Limburg, waaronder Kelchterhoef in Houthalen-Helchteren, Lummensbroek in Lummen, De Watering in Lommel, Het Smeetshof in Bocholt, Craenevenne in Genk, De Kevie in Tongeren.


Achtergrondinformatie "Stille Waters Doorgronden"

Stille Waters Doorgronden

"Stille Waters Doorgronden" wil elke Limburgse vijver of poel en de kwaliteit ervan in kaart brengen. Elke vijver - ook die van jou, je familie of vrienden - telt. Die vijver kan in je tuin, een park, werkomgeving, een zorgcentrum, een wandelgebied, een school, kortom overal liggen.
Stille waters zijn belangrijk, maar ook bedreigd door milieuvervuiling en klimaatopwarming. Daarom werkte het Provinciaal Natuurcentrum samen met partners uit de natuur- en onderwijssector "Stille Waters Doorgronden" uit. Burgers, studenten, wetenschappers en beleidsmakers werken in dit project samen om de ecologische en chemische basiskwaliteit van stilstaande waterelementen in Limburg op te volgen. Voor iedere doelgroep wordt een programma op maat ontwikkeld.

Meet de fitheid van je vijver

De campagne "Meet de fitheid van je vijver" is bedoeld voor het grote publiek. Van 16 mei tot 30 september kan je via www.stillewatersdoorgronden.be een test invullen en de fitheid van je vijver meten. De vragen zijn eenvoudig opgesteld en leiden je stap voor stap door het onderzoek. Meedoen is de boodschap! Je leert bij over jouw vijver en participeert in een grootschalig natuuronderzoek. En er is natuurlijk de bonus: meedoen betekent kans maken op een verwenweekend voor twee personen met overnachting in het RivierPark Maasvallei.

Meten is weten

Alle gegevens worden centraal verzameld en ontrafeld door wetenschappers. Dit gebeurt in overeenstemming met de richtlijnen inzake privacy. De eerste resultaten verschijnen in juli op www.stillewatersdoorgronden.be. Hier vind je ook plezante laagdrempelige onderzoekjes. Je kunt bijkomende inventarisaties uitvoeren om waterleven van dichtbij te exploreren. Of wil je je vijver oppimpen tot een echte thuis voor planten en dieren? Allerhande tips voor een meer ecologische vijver helpen je daarbij.

"Stille waters doorgronden" is een langtermijnproject. Wie op de hoogte wil blijven, kan zich inschrijven voor de nieuwsbrief van het Provinciaal Natuurcentrum, www.provinciaalnatuurcentrum.be/pncnieuwsopmaat.

Wat willen we bereiken?

  1. Mensen sensibiliseren over de waarde van stilstaande waterelementen.
  2. Zo veel mogelijk water elementen in kaart brengen. Het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek heeft een kaart uitgebracht met waterelementen. Deze willen we op Limburgse schaal verder verfijnen zodat al de ontbrekende elementen en private elementen er ook op staan.
  3. Van zoveel mogelijk waterelementen de ecologische basiskwaliteit in kaart brengen: is je vijver gezond? Dit meten we a.d.h.v. ondermeer volgende factoren.
    1. Heb je 1 dominerende plantensoort of een mooie samenstelling aan verschillende soorten?
    2. Heb je planten met verschillende groeistrategieën (ondergedoken zuurstofplanten, moerasplanten, planten met drijvende bladeren, drijvende planten)?
    3. Kan er voldoende zonlicht tot in de diepere lagen van het water doordringen?
    4. Zijn er duidelijke sporen van vervuiling in het water?
    5. Zijn er factoren  die wijzen op een te hoge voedselrijkdom?

Stille waters zijn waardevol

Iedereen geniet van vijvers en poelen. Vijvers en poelen vind je overal: in de tuin, het park, de werkomgeving, een zorgcentrum, een wandelgebied, een school, … Ze bieden waterpret, verkoeling, en rust. Ze versterken de mentale en fysische gezondheid en vergroten de recreatiemogelijkheden en natuur- en landschapsbeleving. Daarnaast vormen ze een belangrijk leefgebied voor heel wat planten en dieren. Ze versterken de  biodiversiteit door de kwaliteit van leefgebieden en verbindingsgebieden van dieren en planten te vergroten. Water biedt voedsel, bescherming en een woonplaats aan tal van dieren.
Stilstaande waters dragen hun steentje bij aan het climate proof maken van onze steden:  ze verlagen het ‘urban heating island’ effect (verstedelijkt gebied warmt sterker op dan het omliggende landelijke gebied, waterelementen verminderen dit effect). Ze vangen water op bij overstromingen en hevige neerslag en vormen zo een reserve voor gebruik bij droogtes.

Exoten?

Exoten zijn planten en dieren die van nature niet in ons land voorkomen. Ze werden ofwel opzettelijk ingevoerd, bijvoorbeeld als tuinplant of huisdier, ofwel kwamen ze hier eerder toevallig door schepen of vrachtwagens. De meeste exoten leiden niet tot problemen, maar sommige exoten ontwikkelen zich tot "invasieve" exoten. Door gebrek aan natuurlijke vijanden en explosieve groei hebben ze een negatieve invloed op biodiversiteit, volksgezondheid en economie.

De EU schat de schade door invasieve exoten op zo'n 12 miljard euro per jaar. Dat bedrag wordt gespendeerd voor het onder controle houden van de populaties en het herstellen van de schade die ze aanrichten aan infrastructuur zoals dijken.

Het aantal (invasieve) exotische waterplanten dat zich in België vestigt in stille waters en beken neemt gestaag toe. Sommige soorten gaan heel sterk woekeren. Deze planten vormen dan gesloten matten op het wateroppervlak en verdringen andere plantensoorten. Hierdoor wordt het onderliggende water zuurstofloos waardoor waterdieren en planten onder het wateroppervlak sterven. Na het afsterven van de planten in de winter ontstaat er een dikke laag organisch materiaal waarvan de afbraak nog eens zeer veel zuurstof verbruikt. De stille waters veranderen in dode stinkende waterbakken. Soorten die voor erg veel overlast zorgen zijn grote waternavel, parelvederkruid, waterteunisbloem, grote kroosvaren en watercrassula. Van grote waternavel is het bezit zelfs expliciet verboden in de Flora- en faunawet.

De handel in exoten door tuincentra is een van de belangrijkste oorzaken voor de vestiging van waterplanten in onze natuurgebieden, parken en andere tuinvijvers. Wie kiest voor deze planten in zijn tuinvijver krijgt vroeg of laat problemen in zijn eigen vijver en veroorzaakt problemen in naburige vijvers. Koop daarom inheemse vijverplanten en drop zeker nooit waterplanten (of deeltjes ervan) uit je vijver in een andere vijver.

Op www.ecopedia.be/exoten/uitheemse_invasieve_planten vind je een overzicht van een aantal voor Vlaanderen belangrijke uitheemse invasieve plantensoorten of soortgroepen en hun beheer. Je vind er ook een lijst van inheemse alternatieven.

"Stille Waters Doorgronden" wil mensen bewustmaken van deze problematiek. We willen niet dat onze vijvers en poelen op termijn vol staan met exoten en daardoor dode waterbakken worden. "Stille Waters Doorgronden" wil ook de locaties van deze exoten beter in kaart brengen. De provincie Limburg en haar partners zullen in het testgebied De Wijers in de nabije toekomst deze problematiek grondig en gebiedsgericht aanpakken.

Tips voor een ecologische vijver

Op www.stillewatersdoorgronden.be vind je tal van tips voor een fitte vijver. Een greep uit de tips:

  • Je vijver moet diep genoeg zijn en tegelijk een ondiep deel bevatten. In het diepere gedeelte (tussen 80 - 115 cm) kunnen dieren overwinteren in de vorstvrije bodemlaag. Het ondiepe, sneller opwarmend deel zorgt er voor dat de eitjes kunnen worden afgezet en ontwikkelen.
  • Oevers worden best glooiend aangelegd. Zo krijgt de vijver een ondiep deel en kunnen dieren het water vlot in en uit. Dat laatste kun je ook bekomen door een boomstronk of ruwe stenen in het water te leggen.
  • De zuurtegraad beïnvloedt het zuiveringsproces. De pH is de maat voor de zuurtegraad. Zowel te zuur als te basisch is slecht. Als streefwaarde hou je aan: 6,5 <pH <8,5. Controleren is de boodschap! Je vijver verzuurt immers bij de afbraak van organisch materiaal.
  • Ook de omgeving van je vijver is belangrijk. Heel wat dieren brengen een groot deel van hun leven buiten het water door (amfibieën, libellen, …). Zorg voor kleine rommelhoekjes, takkenwallen, hagen, inheemse en streekeigen planten. Gebruik geen gif en bestrijdingsmiddelen.

Partners

Het Provinciaal Natuurcentrum werkt binnen het netwerk citizen science en meer bepaald binnen het project "Stille Waters Doorgronden" samen met volgende partners: Radio 2 Limburg, Universiteit Hasselt, Hogescholen UCLL en PXL, Lieteberg vzw, Agentschap Natuur en Bos, Natuurpunt vzw, de Limburgse Regionale Landschappen, Limburgs Landschap vzw, VELT vzw, Landelijk Vlaanderen.

Nieuws

maandag, 03 september 2018
Bedankt!
Aan alle Limburgers en niet-Limburgers die deelnamen aan de online-enquête om onze website te verbeteren: bedankt!! In augustus waren jullie met maar liefst 579 om de online-enquête in te vullen....