Natuurinclusief bouwen: Limburgse projecten boeken succes

Onze gebouwen worden steeds energiezuiniger en beter geïsoleerd. Maar daardoor verdwijnen vaak ook nestplaatsen en schuilplekken voor vogels, vleermuizen en insecten. Drie jaar lang werkten 21 Vlaamse en Nederlandse partners aan oplossingen die soorten opnieuw ruimte geven in en rond gebouwen. Provincie Limburg paste die kennis toe in vier demonstratieprojecten. De eerste resultaten zijn positief: nieuwe nest- en verblijfplaatsen, meer kansen voor solitaire bijen en wespachtigen, en gerichte bescherming voor vleermuizen en vogels.

“Ook in en rond gebouwen kan er plaats zijn voor natuur en biodiversiteit”, zegt Laura Olaerts, gedeputeerde van Natuur en Klimaat. “De Limburgse voorbeeldprojecten bewijzen dat natuurinclusief bouwen haalbaar is. Met relatief eenvoudige ingrepen maken we een groot verschil voor de dieren én voor een kwaliteitsvolle leefomgeving.”

Natuurinclusief bouwen als antwoord op een actuele uitdaging

Renovaties en energiezuinige gebouwen zijn noodzakelijk, maar ze hoeven geen verlies aan natuur te betekenen. Door soorten al in de ontwerp- of renovatiefase mee te nemen, ontstaan nieuwe kansen voor onder meer gierzwaluwen, grauwe vliegenvangers, vleermuizen en wilde bijen. Het project Natuur-inbouw onderzocht nieuwe oplossingen en zette in op opleidingen, kennisdeling en praktijkprojecten.

Wat is er in Limburg gerealiseerd?

Binnen het project werden in Limburg vier demonstratiesites ingericht. Alle maatregelen werden vooraf onderzocht en opgevolgd via monitoring. Zo wordt duidelijk welke ingrepen effectief bijdragen aan de biodiversiteit.

• Sint-Jozefinstituut Bokrijk in Genk
  
  Op deze schoolsite verbleven reeds vleermuizen en vogels in zolders, kieren en gaten van het oude kloostergebouw. Provincie Limburg liet er gierzwaluwkasten, nestkasten voor grauwe vliegenvangers en voorzieningen voor solitaire bijen plaatsen. Daarmee blijven soorten die afhankelijk zijn van gebouwen ook na renovatie in beeld. De nestkasten werden dit broedseizoen nog niet gebruikt, maar ze vergroten nu al het aanbod aan veilige nestplaatsen op de site.
   
• Veiligheidscampus PLOT
  
  Op de Veiligheidscampus versterkte de provincie Limburg de bestaande groendaken en natuurinclusieve buitenomgeving met extra voorzieningen voor solitaire bijen, zoals bijenstammetjes en een insectenhotel. De monitoring toont duidelijke natuurwinst: er werden al 28 soorten bijen- en wespachtigen waargenomen. Opmerkelijk is de vondst van een zeldzame goudwesp die in ons land nog maar op enkele plaatsen werd vastgesteld.
   
• Natuurpark Nieuwenhoven
  
  In Natuurpark Nieuwenhoven realiseerde provincie Limburg nestgelegenheden voor vogels, een grote ingebouwde vleermuiskast onder het dak, en insectenschouwen op het gebouw. Ook hier zijn de eerste resultaten zichtbaar. Op het dak werden al 18 soorten bijen en wespachtigen waargenomen. Grauwe vliegenvanger, witte kwikstaart en boerenzwaluw vonden zelf opnieuw geschikte plaatsen onder de dakoversteek.
   
• Feestzaal De Meersche in Wellen
  
  In Wellen zocht de provincie Limburg mee naar een oplossing voor een kolonie gewone dwergvleermuizen in het oude pastoriegebouw. Dat moest worden gesloopt voor de bouw van een nieuwe feestzaal. In overleg met het Agentschap voor Natuur en Bos werden buiten het gebouw twee vleermuiskraamkasten geplaatst waar de dieren in terecht kunnen. Het oude gebouw werd vervolgens uitgerust met "exclusion flaps", een soort klep waardoor de vleermuizen nog wel naar buiten kunnen, maar niet meer terug naar binnen. 

Sporen op de muur tonen dat de nieuwe vleermuiskraamkasten al werden verkend. De aanpak levert bovendien waardevolle ervaring op voor de bescherming van vleermuizen bij andere sloop- en renovatieprojecten.

Kennis die blijft bestaan

De resultaten blijven niet beperkt tot de vier sites. Tijdens het project werden opleidingen georganiseerd voor renovatieadviseurs, architecten, lokale besturen, studenten en vrijwilligers. Zo helpt provincie Limburg om de opgedane natuurkennis breder toe te passen, zodat toekomstige bouw- en renovatieprojecten vaker rekening houden met vleermuizen, vogels, wilde bijen en andere gebouwgebonden soorten.

Blijvende impact

Het Interregproject werd eind augustus werd afgerond. De Limburgse voorbeelden tonen waar concrete natuurwinst mogelijk is: meer nest- en schuilplaatsen, betere bescherming bij werken en nieuwe leefruimte voor insecten, vogels en vleermuizen.
Via www.ecopedia.be/natuurinclusiefbouwen blijft de opgedane kennis toegankelijk in de vorm van praktische fiches, bouwdetails en voorbeelden.

Het Interregproject “Natuur-inbouw” laat klimaatvriendelijk bouwen en natuurherstel samengaan.