Masterplan Mijnstreek

Het “Masterplan Mijnstreek - De Mijnstreek tot spreken brengen” vormt het gebiedsgerichte erfgoedmasterplan voor de Limburgse mijnstreek. Het plan vertrekt vanuit een vernieuwende visie op erfgoed: niet het bewaren van het verleden staat centraal, maar het actueel gebruiken van erfgoed als middel om bewoners betekenis te laten geven aan hun omgeving en met elkaar in dialoog te brengen. Erfgoed wordt daarbij ingezet als hefboom voor ontmoeting, identiteitsvorming, gemeenschapsopbouw en regionale ontwikkeling.

Het masterplan beschrijft de mijnstreek als een regio die diepgaand werd gevormd door de mijnbouw, maar die tegelijk wordt gekenmerkt door diversiteit, multiculturaliteit en een gevoel van versnippering. De studie gebruikt daarvoor de krachtige metafoor van een “eilandenrijk”: een archipel van gemeenschappen die naast elkaar leven, maar niet altijd met elkaar in contact staan. Het erfgoed van de mijnstreek moet helpen om bruggen te slaan tussen die eilanden via ontmoeting, uitwisseling en gedeelde verhalen.

Centraal in het masterplan staat de uitbouw van een regionale erfgoedinfrastructuur met onder meer een mijnmuseum, erfgoedcollecties, foto- en activiteitendatabanken, pleisterplaatsen, satellieten en erfgoedpassages. Daarnaast introduceert het plan vier verbindende metaforen die richting geven aan toekomstige projecten: diversiteit, transformatie, ontmoeting en de zoektocht naar een beter leven. Deze thema’s vormen het kader waarbinnen erfgoed, cultuur, onderwijs, toerisme en maatschappelijke ontwikkeling elkaar kunnen versterken.

Het document geldt als een belangrijke mijlpaal in het Limburgse erfgoedbeleid en legde de basis voor latere gebiedsgerichte projecten in de provincie.

Het “Bitbook Mijnstreek” vormt een van de belangrijkste voorbereidende studies voor het masterplan. Op basis van gesprekken met bewoners, erfgoedactoren, onderzoekers en lokale sleutelfiguren brengt het document in kaart hoe inwoners hun regio beleven en welke verhalen, beelden en identiteiten daarbij een rol spelen.

Het bitbook introduceert enkele kernbegrippen die later richtinggevend werden voor het masterplan, zoals de mijnstreek als eilandenrijk, de regio als Klein Europa, de betekenis van migratie, diversiteit, transformatie en de zoektocht naar een gedeelde identiteit. Het document biedt daarmee een unieke inkijk in het collectieve geheugen en de hedendaagse beleving van de mijnstreek.

Een “Atlas van de Mijnstreek” werd samen met het bitbook ontwikkeld als inhoudelijke onderlegger voor het masterplan en is enkel in gedrukte vorm raadpleegbaar. De atlas brengt de ruimtelijke, historische, sociale en landschappelijke structuren van de mijnstreek in kaart en onderzoekt waar kansen liggen voor ontmoeting, erfgoedbeleving en regionale samenhang. De inzichten uit deze atlas vormden mee de basis voor de visie en de concrete voorstellen van het masterplan.