Archiefstuk in de kijker
De grens tussen de twee Limburgen
Wanneer is onze provincie ontstaan en hoe zijn de grenzen tot stand gekomen? Hiervoor begint ons verhaal op 25 augustus 1830, tijdens een opvoering van de opera "De stomme van Portici" van Daniel Auber in de Muntopera in Brussel. Plotseling ontstaat hier namelijk tumult in de zaal, dat uiteindelijk uitmondt in de rellen die later bekend zullen staan als de Belgische Revolutie. Het Nederlandse leger laat zich echter niet zomaar doen en grijpt in, de start van een lange oorlog.
Toch zetten de Belgen door en op 4 oktober roept het Voorlopig Bewind de onafhankelijkheid uit. Een maand later worden de eerste verkiezingen gehouden voor de opstart van een Belgisch Nationaal Congres, dat een grondwet moet opstellen. Ook Limburg speelt hier een belangrijke rol met 17 van de 200 congresleden en de kandidaat uit het arrondissement Hasselt, Érasme Louis Surlet de Chokier, wordt voorzitter. Zo wordt hij ook van 24 februari tot 21 juli 1831 regent van het land, tot Leopold I zijn eed aflegt als koning. De Nederlandse koning Willem I accepteert dit echter niet en escaleert de oorlog. Pas op 19 april 1839 tekenen uiteindelijk beide landen het Verdrag van Londen, het einde van het conflict. Vanaf nu kunnen beide landen, met eigen grenzen, hun eigen gang gaan. Het begin dus van ons Limburg.
Maar hoe moesten die nieuwe grenzen er dan uitzien? Waar zou Belgisch-Limburg exact beginnen en Nederlands-Limburg eindigen? Een tijd na het verdrag van Londen op 8 augustus 1843 kwamen de beide landen in Maastricht uiteindelijk tot een definitief akkoord in de "Overeenkomst tot Vaststelling van de Grenzen tussen het Koninkrijk België en het Koninkrijk der Nederlanden". Deze overeenkomst bepaalde tot op de vierkante meter exact hoe de grens tussen beide Limburgen zou lopen.
Het Provinciaal Archief Limburg heeft niet alleen originele stukken met betrekking tot de onderhandelingen en ondertekeningen van de overeenkomsten, maar ook facsimile’s van de oude kaarten van deze grenstrekking. Concreet zijn dit twee grote kaartenbundels, telkens één per sectie. Sectie 1 laat ons in 55 kaarten de grenstrekking zien van Pruisen tot de Maas, de Grensmaas en langs Maastricht. Sectie 2 gaat dan verder vanaf de Maas tot de monding van de Schelde en telt 190 kaarten.
Extract uijt die prothocolle der Eedele Eerentfeste heeren Schepenen des hoog gericht der rycks stad St Truyden 23 aprilis 1753
Van wanneer dateert het oudste document dat het Provinciaal Archief Limburg bezit? Van 1753!! Ja echt, dit document stamt uit de tijd, toen Sint-Truiden, en bij uitbreiding het hele graafschap Loon, nog deel uitmaakte van het prinsbisdom Luik. Zo oud als de straat dus!
Deze uitdrukking is niet voor niets gebruikt, aangezien het archiefstuk hier ook over gaat. Vele van onze wegen zijn namelijk heel erg oud ... En al waren die oude straten in de achttiende eeuw nog niet verhard. Ze zagen toen wel al het belang van een goede afwatering in. Zo ook in de rijksstad Sint-Truiden.
Het document uit 1753 handelt namelijk over de aanleg van grachten aan weerszijden van de aarden wegen op het grondgebied van de stad. In iedere paragraaf staat vermeld over wiens stuk grond dat deze afwateringsgrachten lopen en hoe breed ze zijn.
De afstanden werden trouwens nog in voeten uitgedrukt, en die varieerden soms aanzienlijk van plaats tot plaats. Het metrieke stelsel dat wij nu gebruiken, werd pas ingevoerd tijdens de Franse Revolutie in de jaren 1790.
Terug naar Sint-Truiden. Het document is interessant omdat het tot in detail laat zien wie waar woonde, waar verschillende wegen liepen en hoe het stadsbestuur openbare werken aanpakten. Hou dit dus zeker in je achterhoofd wanneer je moeten omrijden omwille van wegenwerken. Ja, we komen van ver!
