De provincie Limburg gebruikt cookies om jouw surfervaring op deze website gemakkelijker te maken. Meer info
Ga verder
Bosgroep Limburg
bosrand

Bosranden

Bosranden zijn erg belangrijk voor veel dieren- en plantensoorten. Jagers, natuurverenigingen en natuurminnende privé-beheerders besteden hierdoor meer en meer aandacht aan de aanleg, het beheer en het behoud van bosranden.
Bosgroep Limburg wilt haar leden-bosbeheerders stimuleren en professioneel begeleiden bij de aanleg en het beheer van bosranden en onderetage bij populierenaanplantingen.

Wat is een bosrand?

Een bosrand is een geleidelijke overgang tussen het echte bos, met een hoofdetage van bomen, en een open omliggend landschap. Een bosrand is een eerste fase van verbossing en bestaat vooral uit struiken en kleine bomen, hakhout of knotbomen. Deze overgangszone hoort per definitie tot het bos.

In de meeste Limburgse bossen is de overgang tussen bos en de open ruimte té abrupt. De laatste grote bomen staan letterlijk tot op de perceelsrand. Door een dunningsachterstand van het achterliggende bos hellen ze zelfs met de kruin vaak uit het bos over. Verschillende factoren liggen aan de basis van dit fenomeen.

  • Bosranden vragen een vrij intensief beheer. Door niets te doen vestigen spontane boomzaailingen zich in de rand. Zo ontstaat er beschaduwing waardoor de bosrand verdwijnt. Door weinig of niets te doen in de bossen, verdwenen zo, na tientallen jaren, heel wat bosranden.
  • Veel Vlaamse bossen zijn erg klein, waardoor het verleidelijk is om zoveel mogelijk bomen te planten en te besparen op de struikrand.
  • Privébeheerders, die al eerder trachten een mooie bosrand aan te leggen, kwamen vaak met nare ervaringen terug op hun experiment: aangrenzende landbouwers ploegen gemakkelijk beetje bij beetje deze stroken mee en recreanten, passanten of buurtbewoners zien er dé locatie in om te sluikstorten.

Verbetering randvoorwaarden

Met de bosgroep trachten we deze randvoorwaarden te verbeteren.
Omdat nagenoeg alle troeven van bosranden ook aanwezig zijn bij de aanleg van een onderetage onder Canadapopulieren in wijd plantverband (minimum 8 m x 8 m),  beslisten we om deze categorie mee in het project op te nemen.

Door het ruime plantverband laat dit bostype vanaf de aanplant tot de eindkap voldoende licht door om de vitaliteit en een goede bloei van de struik of hakhoutetage te garanderen.

Voordelen

De voordelen van een bosrand zijn:

  • voedselaanbod voor tal van dieren (van vleermuizen, vlinders tot vogels)
  • dekking voor de fauna
  • afscherming van het bos verhoogt de rust in het bos zelf, met name voor reeën en ander wild
  • een geplante rand voorkomt het koloniseren van de bosrand door ruigtekruiden als brandnetels of exoten met een pionierkarakter, zoals Amerikaanse vogelkers
  • een doornige bosrand belemmert dat loslopende honden zomaar het bos inlopen
  • geen overhangende takken meer langs wegen, paden en andere eigendommen
  • geen overschaduwing van aangrenzende (landbouw-)percelen
  • bloeiende struiken in de bosrand zijn aantrekkelijker in het bosbeeld voor de recreant.

Een bijkomend voordeel is dat indien er voldoende hakhoutsoorten in de rand aanwezig zijn, een beheer via brandhoutkappingen of biomassaoogsten kan toegepast worden. Dit kan kostenneutraal gebeuren of zelfs een opbrengst genereren voor de boseigenaar.

Bosrandpakketten

Bosgroep Limburg stelde bosrandpakketten samen met verschillende struik- en boomsoorten die standplaatsgeschikt zijn.
Elk bosrandpakket bevat plantsoen voor een bosrand van 50 meter, aangeplant in 3 rijen. Er wordt gebruik gemaakt van inheemse soorten bij voorkeur van autochtone herkomst.

Een mooie bosrand is minstens 6 m breed. De maximale breedte is afhankelijk van de boomhoogte en oriëntatie. Als plantverband wordt meestal 2 m x 2 m of 2 m x 1,5 m genomen. Om sneller een dicht scherm te bekomen, bv. waar er veel ruigtekruiden groeien, kan de plantafstand worden verkleind tot 1 meter.

De beste oriëntatie om veel bloesems, bessen en vruchten te krijgen, zijn de zuidelijk en westelijk georiënteerde bosranden.

Blijvend beheren

De bomen en struiken in een bosrand gaan niet allemaal even snel groeien; na een aantal jaren zullen de sterkere groeiers de zwakkeren overwoekeren. Als de bosrand niet wordt beheerd, gaat de variatie verloren en leidt dit tot een soortenverarming. Ook kunnen zich bomen met een pionierrol spontaan in een bosrand vestigen, zoals Amerikaanse vogelkers, berk en es. Om een bosrand te behouden, moet er dus worden ingegrepen.

Bosgroep Limburg kan met steun van de provincie haar leden helpen met het aanleggen en beheren van bosranden via het Bosrandenproject.